Jakie relacje, pozycje i perspektywy kryją się za zaimkami „ja”, „ty”, „my”, „wy” czy „oni”? Czy język może utrwalać społeczne podziały, a sztuka i humanistyka ma sposoby na ich przezwyciężanie? Te zagadnienia zostaną poruszone przez prof. Joannę Krakowską podczas seminariów pt. „Republika zaimków. Ćwiczenia z gramatyki społecznej”. Otwarty wykład odbędzie się 27 listopada 2026 roku w godz. 11:30-14:45 w Auli 021 w Budynku Neofilologii Wydziału Filologicznego UG.
Punktem wyjścia do wspólnego namysłu będą zaimki osobowe, rozumiane jako swoista rama pozwalająca rozpoznawać społeczne struktury, relacje i więzi - zarówno międzyludzkie, jak i wykraczające poza ludzką perspektywę. Prof. Joanna Krakowska zaprosi uczestników do refleksji nad tym, jak język, sztuka i humanistyka kształtują nasze sposoby myślenia o sobie i innych, jak wyznaczają granice empatii, budują wspólnoty, a niekiedy podtrzymują istniejące podziały.
Czy dominacja „ja” może prowadzić do narcyzmu, a ekspansywne „my” wykluczać innych? Jak kultura buduje relacje z „ty”, kształtuje wspólnotę „my” i przedstawia tych, których określamy jako „oni”? Naukowczyni pragnie zastanowić się, czy „możliwe jest przekształcenie dyktatury zaimków w republikę, przy uwzględnieniu oczywistego faktu, że to, kto jest kim na tej gramatycznej karuzeli zawsze zależy od osoby, która jest akurat przy głosie”.
Podczas spotkania porozmawiamy m.in. o zaimkowej performatyce, kulturze niebinarnej i binarnej polszczyźnie, wartościach republikańskich w dyskursach artystycznych oraz możliwościach przyjmowania cudzych perspektyw. Wykład zainauguruje cykl pięciu seminariów, które w roku akademickim 2026/2027 podejmą zagadnienia autoetnografii, autoteatru i autofikcji, relacyjności, obecności i intymności, odmieńczości, obcości i uprzedmiotowienia, wrogości i konsensu; a także wielości, wspólności i solidarności.
Od „ja” do „my” - pięć spotkań seminaryjnych
Pierwsze listopadowe seminarium, które odbędzie się w ramach Katedry im. Marii Janion, będzie wykładem otwartym połączonym z dyskusją. Następne spotkania seminaryjne poświęcone zostaną kolejnym obszarom społecznej gramatyki. Uczestnicy przyjrzą się m.in. autoetnografii, autoteatrowi i autofikcji, relacyjności, obecności i intymności, a także zagadnieniom odmieńczości, obcości, uprzedmiotowienia, wrogości, konsensu, wspólności i solidarności.
Dr. hab. Joanna Krakowska, prof. Instytutu Sztuki PAN to wybitna teatrolożka, dwukrotnie nominowana do Nagrody Literackiej Nike. Na co dzień kieruje Zakładem Historii i Teorii Teatru w Instytucie Sztuki PAN. W 2017 roku uhonorowana została Nagrodą im. Jerzego Giedroyca za książkę „PRL. Przedstawienia”. Polskie Towarzystwo Badań Teatralnych (PTBT) dwukrotnie doceniło publikacje naukowczyni, przyznając jej tytuł Najlepszej Książki Roku (2019, 2020). 6 października br. naukowczyni objęła Katedrę im. Marii Janion na rok akademicki 2026/2027.
PROGRAM SEMINARIÓW
27 listopada, godz. 11:30-14:45
REPUBLIKA ZAIMKÓW: Ćwiczenia z gramatyki społecznej
Dlaczego zaimki? Plądrowanie cudzych zasobów.
Dyktatura i republika zaimków.
Zaimkowa performatyka.
O kulturze niebinarnej i binarnej polszczyźnie.
Terror zaimków i wartości republikańskie w dyskursach artystycznych.
Gramatyczna karuzela. Kogo stać na empatyczny relatywizm?
15 stycznia 2027, godz. 11:30-14:45
REPUBLIKA ZAIMKÓW: JA
Autoetnografia. Autoteatr. Autofikcje.
5 marca 2027, godz. 11:30-14:45
REPUBLIKA ZAIMKÓW: TY
Relacyjność. Obecność. Intymność.
9 kwietnia 2027, godz. 11:30-14:45
REPUBLIKA ZAIMKÓW: ON, ONA, ONO
Odmieńczość. Obcość. Uprzedmiotowienie.
14 maja 2027, godz. 11:30-14:45
REPUBLIKA ZAIMKÓW: ONI i WY
Wrogość i konsens.
4 czerwca 2027, godz. 11:30-14:45
REPUBLIKA ZAIMKÓW: MY
Wielość, wspólność, solidarność.
W wydarzeniu można uczestniczyć w całości lub wybrać poszczególne bloki tematyczne. Szczegółowy program seminariów dostępny jest tutaj.
Pytania dotyczące seminariów prosimy kierować do ich organizatorki, dr Katarzyny Pastuszak z Zakładu Badań nad Sztukami Scenicznymi (IAiA), na adres: katarzyna.pastuszak@ug.edu.pl.