Wykłady popularnonaukowe, gra terenowa z zadaniami dla najmłodszych i nieco starszych, stoiska edukacyjne prezentujące bogactwo kaszubskiej przyrody i sposoby jej chronienia - Ośrodek Monitoringu i Ochrony Wód UG w Borucinie już po raz trzeci zaprosił naukowców, jednostki rządowe i samorządowe, społeczność lokalną i turystów na Festiwal Czystych Jezior. W imprezie wzięły udział liczne organizacje związane z badaniem i ochroną ekosystemów jeziornych, nauką obywatelską i edukacją przyrodniczą. Straż Pożarna w Kartuzach przeprowadziła warsztaty z udzielania pierwszej pomocy nad wodą, Koło Gospodyń Wyjątkowych zapewniło pyszne jedzenie, a o strawę duchową zadbał pomorski big band Rambo Band, który przygotował koncert dla gości zebranych nad Jeziorem Raduńskim Górnym. W wydarzeniu uczestniczyli też przedstawiciele programu Straż Jeziora, którzy podzielili się swoją wiedzą o stanie kaszubskich jezior i doświadczeniami związanymi z ich monitorowaniem.

- Jestem bardzo wzruszona, że po raz kolejny udało nam się z całym zespołem przygotować ten Festiwal i że tak wiele osób chętnie do nas przyjeżdża i nas wspiera - powiedziała Kierowniczka Centrum Monitoringu i Ochrony Wód Uniwersytetu Gdańskiego prof. dr hab. inż. Julita Dunalska, otwierając wydarzenie. - Muszę dodać, że cała impreza jest organizowana w sposób całkowicie wolontaryjny, jest to inicjatywa oddolna i każdy nas wspiera, jak może; to wspaniałe, że każdy, kto chce, może tutaj swoją cegiełkę dołożyć.

Wśród tematów przewodnich Festiwalu, podobnie jak w latach ubiegłych, znalazły się zagadnienia związane z nauką obywatelską i presją społeczną, która stała się istotnym czynnikiem w skutecznej ochronie przyrody. Swoimi doświadczeniami w tym zakresie, oprócz gospodarzy, podzielili się również prelegenci i goście, m.in. dr Paweł Owsianny z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu czy Przemysław Benz ze Stowarzyszenia Jezioro Rogozińskie. O tym, że wiele wyzwań związanych z ochroną jezior jest wspólnych dla różnych regionów, można było się przekonać, rozmawiając z przedstawicielkami Fundacji Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich, która w tym roku po raz pierwszy dołączyła do festiwalowej załogi.

W wydarzeniu wzięli udział również przedstawiciele władz samorządowych: Wicewojowoda Pomorska Anna Olkowska-Jacyno, Kierowniczka Referatu Przyrody Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego Magdalena Grodzka, Wójt Gminy Stężyca Ireneusz Stencel oraz Wójt Gminy Sierakowice Mirosław Kuczkowski. Współpraca z lokalnymi władzami i lokalną społecznością jest niezwykle ważna dla CMiOW UG, a Festiwal Czystych Jezior, poza walorami edukacyjnymi, jest też platformą do nawiązywania i pielęgnowania relacji, dzięki którym możliwa jest skuteczniejsza ochrona cennego ekosystemu kaszubskich jezior.

Wykłady, prelekcje, prezentacje

Częścią Festiwalu Czystych Jezior tradycyjnie są wykłady i prezentacje zarówno naukowców, jak i urzędników oraz społeczników związanych z badaniem i ochroną jezior. W tym roku pierwszym prelegentem był Dyrektor NI UAM w Pile dr Paweł M. Owsianny, który podzielił się swoimi obserwacjami dotyczącymi sytuacji jezior w województwie zachodniopomorskim. Jako jeden z głównych problemów, poza zanieczyszczeniem wód ściekami i substancjami chemicznymi spływającymi ze zlewni, wskazał obniżający się w wielu zbiornikach poziom wody, wynikający ze zwiększonego parowania (związanego ze zmianą klimatu). Dr Owsianny opowiedział także o kilku inicjatywach społecznych, w jakie jest zaangażowany, w tym o funkcjonującej nad jeziorem Płotki w Pile Bazie Rehabilitacji Nurkowej HSA, gdzie osoby z niepełnosprawnością uczą się nurkowania. Obecnie jest to jedyne takie miejsce w Polsce.

Główna Specjalistka Wiodąca ds. Limnologii w Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowym Instytucie Badawczym dr Marika Kornaś-Dynia podczas swojego wykładu „Co mówią jeziora? Jak monitorujemy ich stan i zmiany” zaprezentowała nowoczesne metody monitoringu hydrologiczno-meteorologicznego. Osoby zainteresowane badaniami meteorologicznymi i prognozowaniem pogody mogły następnie poznać szczegóły tych procesów na stoisku edukacyjnym IMGW-PIB.

Firma PM Ecology w prelekcji zatytułowanej „Jak wykryć nielegalne źródła zanieczyszczeń?” przybliżyła słuchaczom automatyczne narzędzia monitoringowe, pozwalające na szybkie wykrywanie zanieczyszczenia wody. Przedstawiciel Stowarzyszenia Jezioro Rogozińskie Przemysław Benz podzielił się natomiast z zebranymi swoim bogatym doświadczeniem w zakresie nauki obywatelskiej (citizen science) oraz opowiedział o obecnej sytuacji jeziora Rogoźno w wykładzie „Propozycje naprawy jeziora Rogoźno na podstawie 25-letnich obserwacji”.

Stoiska edukacyjne i gra terenowa

Sercem III Festiwalu Czystych Jezior, podobnie jak w wypadku poprzednich edycji, były stoiska edukacyjne. W tym roku wydarzenie uświetniło aż 21 wystawców, oferujących ogrom wiedzy i atrakcji. Wolontaryjny monitoring wód „Straż Jeziora” (program CMiOW UG) prezentował wyniki swoich tegorocznych prac, opowiadał o stanie kaszubskich jezior i zachęcał do włączenia się w inicjatywy nauki obywatelskiej. Na stoisku Katedry Biologii Morza i Biotechnologii Uniwersytetu Gdańskiego można było zobaczyć żywe ryby żyjące w polskich wodach (m.in. cierniki), a także obejrzeć próbki wody jeziornej pod mikroskopem. Dużym powodzeniem - zwłaszcza wśród dzieci - cieszyło się stoisko pani Anny Borowicz ze Szkoły Podstawowej nr 2 w Baninie, na którym można było zobaczyć (a nawet wziąć na ręce!) ciekawe owady, m.in. straszyki czy karaczany świetlikowe.

Odwiedzanie stoisk połączone było z grą terenową - na specjalnie przygotowanej karcie opiekunowie stoisk przybijali pieczątki za wykonanie określonych zadań, związanych ze specyfiką stoiska i dostosowanych do wieku uczestników. Nie zabrakło quizów, rozpoznawania rodzimych gatunków roślin i zwierząt, gigantycznych puzzli czy gier zręcznościowych. Na zakończenie Festiwalu osoby, które zebrały wszystkie pieczątki, wzięły udział w losowaniu atrakcyjnych nagród rzeczowych. 

Funkcjonariusze Straży Pożarnej opowiedzieli o zasadach bezpiecznego wypoczynku nad wodą, a także przeprowadzili warsztaty z udzielania pierwszej pomocy, m.in. resuscytacji krążeniowo-oddechowej, z wykorzystaniem profesjonalnych manekinów. Wyjątkową atrakcją było także wypuszczenie balona meteorologicznego - specjalnej sondy przeznaczonej do badania wyższych warstw atmosfery. Dane zbierane przez sondę można było następnie zobaczyć na monitorze w samochodzie Mobilnego Zespołu Burzowego IMGW-PIB.

Jedzenie, integracja i rekreacja

Festiwal Czystych Jezior to wydarzenie o charakterze rodzinnym, którego celem jest nie tylko edukacja, ale także integracja różnych środowisk społecznych wokół zagadnienia ochrony polskich jezior. Oprócz wykładów i stoisk edukacyjnych na gości czekała także przestrzeń do wypoczynku, relaksu i swobodnych rozmów bezpośrednio nad brzegiem jeziora.

Koło Gospodyń Wyjątkowych w Borucinie ponownie zadbało o podniebienia gości, serwując zupę, bigos, lokalny chleb ze smalcem i duży wybór słodkich wypieków. O strawę duchową zadbał Rambo Band, zapewniając niezwykłą oprawę muzyczną wydarzenia.

Już dzisiaj zapraszamy na IV Festiwal Czystych Jezior, który odbędzie się w przyszłym roku! W międzyczasie zachęcamy do obserwowania Centrum Monitoringu i Ochrony Wód UG w mediach społecznościowych:  https://www.facebook.com/CMiOWUG.

Stoiska edukacyjne - wystawcy:

Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy; Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku; Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku; Słowiński Park Narodowy; Kaszubski Park Krajobrazowy; Wdzydzki Park Krajobrazowy; Nadleśnictwo Kartuzy; Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Kartuzach; Straż rybacka; Lokalna Grupa Rybacka - Kaszuby „Chmielno”; Klub Wędkarstwa Sportowego Kaszub - Somonino; Radbur; PM Ecology; Wolontaryjny monitoring wód „Straż Jeziora”; Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich; Fundacja Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego; Zielona Szkoła w Staniszewie; Katedra Biologii Morza i Biotechnologii - Uniwersytet Gdański; Koło Gospodyń Wyjątkowych w Borucinie - Gmina Stężyca; Anna Borowicz, biolog, Szkoła Podstawowa nr 2 w Baninie; Fundacja Żeglarstwo jest eko