Naukowcy z Międzynarodowego Centrum Badań nad Szczepionkami Przeciwnowotworowymi Uniwersytetu Gdańskiego (ICCVS UG) w ramach projektu „Nauka dla dobra społecznego, innowacji i skutecznych terapii (SWIFT)” rozpoczęli przygotowania do badania klinicznego terapii komórkowej niedrobnokomórkowego raka płuca. Prowadzone prace badawcze otwierają drogę do rozwoju nowych, skuteczniejszych terapii przeciwnowotworowych oraz innowacyjnych metod diagnostycznych opartych na analizie krwi. Projekt jest finansowany z Funduszy Europejskich przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej. Na filmie przygotowanym przez FNP opowiada o nim Kierowniczka Projektu prof. Natalia Marek-Trzonkowska.

Rak płuca pozostaje jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów w Polsce - co roku rozpoznaje się go u ponad 20 tys. pacjentów. Choroba często rozwija się bezobjawowo, przez co wykrywana jest w zaawansowanym stadium. Niedrobnokomórkowy rak płuca (NSCLC) stanowi około 85 proc. wszystkich przypadków tej choroby na świecie, a rokowania dla pacjentów wciąż są niekorzystne. Skala problemu sprawia, że poszukiwanie nowych terapii i metod wczesnego wykrywania ma kluczowe znaczenie.

Zaawansowane badania nad nowymi rozwiązaniami terapeutycznymi prowadzi Międzynarodowe Centrum Badań nad Szczepionkami Przeciwnowotworowymi Uniwersytetu Gdańskiego (ICCVS UG). Projekt SWIFT (Science for Welfare, Innovations and Forceful Therapies) realizowany jest w ramach działania Międzynarodowe Agendy Badawcze Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, finansowanego z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 (FENG).

- Naszym głównym zadaniem jest doprowadzenie opracowanej przez nas terapii komórkowej raka płuca do fazy badania klinicznego. Chcemy rozpocząć badanie kliniczne z udziałem pacjentów, które ma potwierdzić bezpieczeństwo terapii i pomóc ustalić optymalną dawkę leku, w tym przypadku komórek terapeutycznych. Kolejne zadanie to ciągły rozwój tej terapii i jej udoskonalanie. Zdajemy sobie sprawę z tego, że nowotwór jest trudnym przeciwnikiem i z pewnością będzie próbował zahamować aktywność komórek terapeutycznych, nad którymi pracujemy - mówi Dyrektorka ICCVS prof. dr hab. Natalia Marek-Trzonkowska, kierowniczka projektu SWIFT.

Nowe perspektywy dla terapii

Zespół badawczy ICCVS UG opracował algorytm umożliwiający identyfikację we krwi pacjentów rzadkich komórek o działaniu przeciwnowotworowym. Choć występują one w bardzo niewielkiej liczbie, naukowcy potrafią je wyizolować oraz namnażać w warunkach laboratoryjnych do ilości umożliwiających zastosowanie terapeutyczne. Obecnie prowadzone są prace nad optymalizacją procesów izolacji i produkcji komórek zgodnie z wymogami dobrej praktyki produkcyjnej (GMP), niezbędnej w badaniach klinicznych.

W trakcie badań naukowcy zidentyfikowali również unikatowe cechy niedrobnokomórkowego raka płuca, które występują u większości pacjentów i nie są obecne w zdrowych tkankach. Odkrycie to zwiększa szansę na opracowanie bardziej uniwersalnej terapii, która mogłaby być łatwiejsza w produkcji, szerzej dostępna i skuteczniejsza.

Te same cechy nowotworu stały się także podstawą do rozwoju nowego podejścia diagnostycznego. Wyniki badań wskazują na możliwość wykrywania charakterystycznych markerów raka płuca we krwi pacjenta, co w przyszłości może umożliwić rozwój testów przesiewowych opartych na badaniu krwi - alternatywnych wobec obecnie stosowanej tomografii komputerowej.

Istotnym osiągnięciem zespołu było również wyizolowanie i scharakteryzowanie komórek macierzystych raka płuca, odpowiedzialnych za przerzuty oraz wysoką złośliwość nowotworu. Badania nad tymi komórkami otwierają nowe perspektywy dla terapii ukierunkowanych na najbardziej oporne populacje komórek nowotworowych.

Równolegle prowadzone są analizy mechanizmów, za pomocą których rak płuca hamuje działanie układu immunologicznego, oraz badania nad zabezpieczeniem komórek terapeutycznych przed tymi procesami. W kolejnych etapach projektu, we współpracy m.in. z Technische Universität Dresden, planowane jest opracowanie genetycznie modyfikowanych komórek terapeutycznych odpornych na immunosupresyjne działanie nowotworu.

Realizacja projektu SWIFT umacnia pozycję Uniwersytetu Gdańskiego jako ośrodka prowadzącego nowoczesne badania o istotnym znaczeniu społecznym i klinicznym.