Łączyli powagę z blagą, szyderczym śmiechem i prowokacją. Nie oszczędzali nikogo, włączając w to samych siebie i publiczność. Dokładnie 40 lat temu narodziła się na Uniwersytecie Gdańskim działalność grupy Totart. Zapraszamy zatem 23 kwietnia na UG, aby świętować ten wyjątkowy jubileusz jednej z najbardziej radykalnych i niekonwencjonalnych grup artystycznych w Polsce.
Grupa Totart zadebiutowała 23 kwietnia 1986 roku na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Gdańskiego performance’em „Miasto, masa, masarnia”, nawiązującym do „Miasta, masy, maszyny” - manifestu lidera Awangardy Krakowskiej Tadeusza Peipera. Tworzyli ją graficy, poeci, malarze, muzycy, fotograficy i performerzy. Twórcą i główną postacią Totartu był Zbigniew Sajnóg. Współtworzyli ją między innymi Paweł „Konjo” Konnak, Artur „Kudłaty” Kozdrowski, Wojtek Stamm, Paweł „Paulus” Mazur, Ryszard „Tymon” Tymański, Darek „Brzóska” Brzóskiewicz.
Jubileusz Totartu to wyjątkowa okazja do przypomnienia twórczości grupy oraz do refleksji nad dziedzictwem kontrkultury, która na trwałe wpisała się w historię polskiej sztuki współczesnej, a także upamiętnienie „ujawnienia” działalności grupy i odsłonięcie tablicy pamiątkowej w holu budynku Wydziału Historycznego i Wydziału Filologicznego UG. Obchody jubileuszu formacji zaplanowano w miejscu, w którym wszystko się zaczęło, czyli na Uniwersytecie Gdańskim. Drugiego dnia świętować będziemy w Europejskim Centrum Solidarności.
23 kwietnia na UG odbędzie się konferencja naukowa „Nie tylko Totart - alternatywne ruchy kulturowe w Polsce Ludowej i okresie transformacji systemowej”, a także happening muzyczno-teatralny inspirowany działaniami grupy, wernisaż wystawy prac Pawła Paulusa Mazura, pokazy filmów dokumentalnych oraz wieczorne koncerty i działania performatywne.
24 kwietnia refleksja nad zjawiskami kontrkulturowymi okresu PRL i transformacji systemowej przeniesie się do Europejskiego Centrum Solidarności. W pięciu panelach tematycznych badacze i badaczki z ośrodków naukowych w całej Polsce będą poruszać tematykę dotyczą kontrkultury studenckiej, niezależnej sztuki i muzyki, alternatywnego obiegu wydawniczego oraz trójmiejskiej sceny artystycznej.
PROGRAM
23.04.2026 r. // Uniwersytet Gdański
T - Transmisje Pamięci // uroczyste otwarcie konferencji naukowej „Nie tylko Totart - alternatywne ruchy kulturowe w Polsce Ludowej i okresie transformacji systemowej” - dyskusja z udziałem osób związanych z Totartem - „Totart - sztuka, prowokacja, polityka - 40 lat później”
godz. 13:00 | sala 1.48, budynek Wydziału Historycznego i Wydziału Filologicznego
uczestnicy: Paweł „Paulus” Mazur, Dariusz „Brzóska” Brzóskiewicz, Ryszard Tymon Tymański, Zbigniew Sajnóg, Mikołaj Jurkowski; prowadzenie: Łukasz Bień
O - Obecność ujawniona // odsłonięcie tablicy pamiątkowej
godz. 14:30 | hol budynku Wydziału Historycznego i Wydziału Filologicznego
projekt tablicy: Paweł Paulus Mazur
T - Teatr Totalny // happening muzyczno-teatralny „Dach”
godz. 14:45 | hol budynku Wydziału Historycznego i Wydziału Filologicznego
Performans inspirowany wydarzeniami z lat ‘80, w którym śmiech, absurd i cielesność służyły rozbijaniu skostniałych form kultury. Wystąpi duet Brzóska de Paulus oraz studenci Uniwersytetu Gdańskiego, tworząc wspólną przestrzeń działania - bez hierarchii i bez dystansu.
A - Atak Formy // wernisaż wystawy Pawła Paulusa Mazura
godz. 15:15 | hol budynku Wydziału Historycznego i Wydziału Filologicznego
Wystawa prezentuje przekrojowy wybór prac artysty, którego cechuje ironia, refleksyjny humor oraz krytyczne spojrzenie na rzeczywistość, nawiązujące m.in. do witkacowskiej idei „samozapisywania się w historii”.
R - Rozum Odzyskiwany // pokaz filmów „TOTART czyli odzyskiwanie rozumu”, reż. Bartosz Paduch
oraz „Partia, pieniądze, rock&roll III - Nie wierzę politykom”, reż. Paweł Chmielewski, Wojciech Fułek
godz. 16:00 | sala 1.43, budynek Wydziału Historycznego i Wydziału Filologicznego
T - Turbulencje Słów i Tonów // koncert i działania performatywne
godz. 20:00 | Biblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego
w programie: występ duetu Brzóska de Paulus (chill wave electro poetry), koncerty studenckich zespołów oraz odczyty poetyckie artystów związanych z Totartem
Na wszystkie wydarzenia wstęp wolny.
24.04.2026 r. // Europejskie Centrum Solidarności
„Nie tylko Totart – alternatywne ruchy kulturowe w Polsce Ludowej i okresie transformacji systemowej” - konferencja naukowa
Panel I
9:15-9:30 prof. Wojciech Polak/Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Elementy stosowane przez ruchy kontrkulturowe w antysystemowych wystąpieniach studentów toruńskich w latach osiemdziesiątych XX wieku
9:30-9:45 dr hab. Mirosław Supruniuk/Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Polska sztuka emigracyjna w drugim obiegu wydawniczym.
9:45-10:00 dr hab. Zbigniew Girzyński, dr Anna Łukaszewska/Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Pomorska Szkoła Wyższa w Starogardzie Gdańskim
Codzienne życie młodzieży w PRL w kontekście postaw kontrkulturowych w latach 60. i 70.
10:00:10:15 dr Ewelina Ślązak/Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi
„Precz z czerwonymi kapturkami” - Galeria Działań Maniakalnych w Łodzi jako ruch alternatywny schyłku PRL
10:15-10:30 dr Artur Kuprianis/Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi
Pod skrzydłami „Solidarności”. Łódzka wystawa „Konstrukcja w procesie” w 1981 r.
10:30-10:45 mgr Anna Kulczyk/Muzeum w Gliwicach
Z piwnic do muzeum. Wystawa czasowa jako narzędzie opowieści o muzycznej kontrkulturze Gliwic
10:45-11:00 dyskusja
11:15-11:30 przerwa
Panel II
11:30-11:45 prof. Urszula Jarecka/Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
Przestrzenie wolności… Moda i przemyt (idei)
11:45:12:00 dr Marek Rogulski/Fundacja Tysiąc Najjaśniejszych Słońc
Wybrane niezależne działania społeczno-artystyczne lat 80. i ich ekstrakcja w postaci Stowarzyszenia Klub Inicjatyw Społecznych i Galerii C 14 w roku 1990, w Gdańsku
12:00-12:15 dr Zofia Dworakowska/Uniwersytet Warszawski
Miasto. Pole akcji - o pozateatralnych praktykach Akademii Ruchu
12:15-12:30 dr hab. Paweł Stachowiak/Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Jerzy Grotowski. Heretyk dwóch kościołów
12:30-12:45 dr Jan Hlebowicz/Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku
Gdańska „Jedynka” a polski ruch anarchistyczny. Alternatywna aktywność uczniów I LO
12:45-13:00 mgr Łukasz Wojtecki/Muzeum Solca im. Księcia Przemysła w Solcu Kujawskim
Osiedlowy Klub Spółdzielczy „Baltazar” w Solcu Kujawskim - czyli początki niezależnej kultury w małym przemysłowym miasteczku
13:00-13:15 dyskusja
13:00-13:45 obiad
Panel III
13:45-14:00 dr Piotr Abryszeński/Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku
Przebiśniegi i pierwiosnki. Fenomen trójmiejskich teatrów studenckich lat 50. i 60.
14:00-14:15 dr Joanna Pankau/Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Kultura zinowa jako alternatywny obieg komunikacji środowisk artystycznych w Polsce i jej przeobrażenia po 1989 roku
14:15-14:30 mgr Agnieszka Bartków/Muzeum Górnośląskie w Bytomiu
W tej sytuacji sprawa nabiera zupełnie innego wymiaru - o polskiej sztuce niezależnej lat 80.
14:30-14:45 mgr Kamil Burczyński / Uniwersytet Wrocławski
Prasa trzeciego obiegu (ziny) jako źródło narracji o niezależnej muzyce rozrywkowej PRL lat 80.
14:45-15:00 mgr Mariusz Węgrzyn
Przedproża wolności - literatury, sztuki, kariery? „Przedproża”. Miesięcznik Gdańskich Spotkań Artystycznych 1990-1994 oczami redaktora
15:00-15:15 mgr Łukasz Krajnik/Uniwersytet Gdański
Czasopismo „bruLion” - paradoks kontrkultury zatomizowanej
15:15-15:30 dyskusja
15:30-15:45 przerwa
Panel IV
15:45-16:00 dr hab. Anna Borowska/Uniwersytet Warszawski
Między dźwiękiem a słowem: styl narracji nośnikiem subkulturowego buntu w tekstach TSA i Moskwy w 1984 r.
16:00-16:15 mgr Jagoda Macios/Uniwersytet Civitas
Bunt stolicy w gablotce. Mitologizacja i komercjalizacja warszawskiej sceny niezależnej lat 80. i 90. w potransformacyjnych narracjach pamięci
16:15-16:30 mgr Julia Jewszel/Uniwersytet Jagielloński
Subkultura jako dziedzictwo. Przypadek bikiniarzy i współczesnych inicjatyw społeczno-artystycznych
16:30-16:45 dr Maja Dobiasz-Krysiak/Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
„Pracownia” olsztyńska jako pionierzy ABR w Polsce
16:45-17:00 dr Artur Trapszyc/Muzeum Etnograficzne im. M. Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu
Klub BaBoDes w Cekcynie. Lokalna scena kontrkultury w stylu Flower Power (lata 60. i 70. XX wieku)
17:00-17:15 dyskusja
17:15-17:30 przerwa
Panel V
17.30-17:45 mgr Martyna Majkowska/Uniwersytet Gdański
Pogłosy alternatywnej muzycznej sceny Trójmiejskiej - czyli jak wybrzmiewają współczesne wcielenia idei postransformacyjnych i czy jeszcze je słychać
17:45-18:00 dr Sebastian Rerak/Uniwersytet Jagielloński
Yass - muzyczna kontynuacja trójmiejskiego undergroundu
18:00-18:15 mgr Alicja Figarska
Między oficjalnością a alternatywą. Osiedlowe domy kultury jako przestrzeń codziennej twórczości w PRL
18:15-18:30 mgr Łukasz Bień/Uniwersytet Gdański
Inspiracje kulturowe i społeczne członków Totart
18:30-18:45 mgr Kamila Krężel/Muzeum Narodowe w Szczecinie
„Pokolenie No Future”. Muzealna opowieść o szczecińskiej kontrkulturze lat 80. i 90.
18:45-19:00 dyskusja
19:00 zakończenie konferencji
Szczegółowy program wydarzenia.
Organizatorzy: Fundacja Transgressive Art; Uniwersytet Gdański
Partnerzy: Stowarzyszenie Autorów ZAiKS; Fabryka Styropianu STYROPAK sp. z o.o.; Akademickie Centrum Kultury Uniwersytetu Gdańskiego Alternator; Centrum Aktywności Studenckiej i Doktoranckiej UG; Wydział Filologiczny UG; Wydział Historyczny UG; Biblioteka UG
Partnerzy części naukowej: Europejskie Centrum Solidarności; Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku; Polskie Towarzystwo Nauk Politycznych Oddział Gdańsk; Stowarzyszenie Symetria Polanki; Instytut Bałtycki
Obchody zostały objęte honorowym patronatem Rektora Uniwersytetu Gdańskiego oraz patronatem medialnym TVP Kultura i Radia Gdańsk.
Wydarzenie dofinansowano ze środków Miasta Gdańsk.