Dwie małe salki w bocznym skrzydle budynku przy ulicy Sobieskiego, czterech pracowników naukowych i studenci, którzy zapałem i ciekawością świata nadrabiali brak pomocy naukowych i niemożność swobodnych wyjazdów - takie były początki akademickiego nauczania geografii w Gdańsku, jeszcze w Wyższej Szkole Pedagogicznej, 25 lat przed powstaniem Uniwersytetu Gdańskiego. Dziś geografia jako dyscyplina naukowa łączy dwa wydziały, cztery kierunki studiów (w tym jeden w całości anglojęzyczny) i liczne międzynarodowe projekty badawcze, a do dyspozycji studentów i naukowców są świetnie wyposażone pracownie w Gdyni i w Gdańsku. W piątek 12 czerwca 2026 r. obchodziliśmy jubileusz 80-lecia gdańskiej geografii akademickiej.

Kameralna, przebiegająca w rodzinnej atmosferze uroczystość zgromadziła obecnych i emerytowanych pracowników naukowych, wyjątkowych absolwentów i osoby zasłużone dla rozwoju dziedziny. Wydarzenie poprowadzili Dziekan Wydziału Oceanografii i Geografii UG dr hab. Katarzyna Smolarz, prof. UG, Prodziekan ds. Kształcenia WOiG dr Mirosława Malinowska, prof. UG oraz Dyrektor Instytutu Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej (funkcjonującego w ramach Wydziału Nauk Społecznych) dr hab. Mariusz Czepczyński, prof. UG.

- To jubileusz szczególny dla całej naszej społeczności, również społeczności naszego Wydziału Oceanografii i Geografii, a nie tylko symboliczna data - powiedziała prof. Katarzyna Smolarz. - Przede wszystkim jest to świadectwo trwałości idei, która już przez osiem dekad potrafiła się rozwijać mimo zmieniających się czasów, mimo wielu kryzysów i mimo wielu, wielu niepewności. Nasze dzisiejsze spotkanie jest wielką okazją do refleksji nad drogą, którą przeszliśmy przez te osiem dekad. To czas wspomnień o ludziach, którzy tworzyli fundamenty naszej wspólnoty akademickiej. Dziękujemy bardzo wszystkim Państwu, którzy z nami dzisiaj są. Jest to też moment spojrzenia w przyszłość, ku nowym wyzwaniom, ku nowym możliwościom, które stoją przed geografią w XXI wieku.

Dziekan zauważyła, że historia gdańskiej geografii nie była historią prostą. Jako dyscyplina akademicka kształtowała się ona w powojennej rzeczywistości odbudowującego się miasta i odbudowującego się kraju, w czasach politycznych napięć, ograniczeń organizacyjnych i ogromnych ograniczeń finansowych. Wyzwaniem były też kolejne reformy edukacji i zmieniające się priorytety nauki, pytanie o miejsce badań podstawowych w świecie coraz bardziej nastawionym na szybki zwrot inwestycji i natychmiastowe efekty praktyczne czy niepewność co do utrzymania zainteresowania studentów geografią.

- 80 lat gdańskiej geografii to żywa historia wielu pokoleń naukowców, nauczycieli akademickich, pracowników administracyjnych, studentów i oczywiście naszych absolwentów - dodała prof. Katarzyna Smolarz. - To historia pasji, poznawania świata, historia odkrywania reguł rządzących funkcjonowaniem środowiska geograficznego, ale także, a może i przede wszystkim, historia ludzi, którzy nie bali się zadawać pytania o relacje między człowiekiem, środowiskiem a przestrzenią. Bo geografia od samego początku była nauką łączącą różne perspektywy badawcze. Łącząc wiedzę o naturze i o działalności człowieka, geografia pomaga analizować zjawiska w różnych perspektywach przestrzennych. Nowoczesna geografia to także ogromny potencjał wykorzystujący narzędzia geoinformacyjne, analizę danych przestrzennych, teledetekcję czy też sztuczną inteligencję. Dzisiejszy jubileusz nie jest jedynie podsumowaniem minionych lat, jest także zobowiązaniem: zobowiązaniem wobec przyszłości.

Mówiąc o przyszłości, Dziekan zaznaczyła, że celem jest rozwijanie geografii jako nowoczesnej dyscypliny naukowej, otwartej na współpracę międzynarodową, wykorzystującej najnowsze technologie i odpowiadającej na najważniejsze wyzwania dzisiejszego świata.

- Przez te dekady zmieniały się granice ustrojowe, metodologie i mody naukowe, ale jedno pozostało chyba niezmienne: ta nasza geograficzna ciekawość świata i nieodparta potrzeba zadawania pytania „A dlaczego właśnie tutaj?” - powiedział prof. Mariusz Czepczyński. - Nawet jeśli na to pytanie nie do końca znamy odpowiedź. Myślę, że to jest kwintesencja geografii: zadawanie pytania „Dlaczego tutaj, dlaczego nie gdzie indziej?”. Przez tych 80 lat setki, a może tysiące studentów uczyło się odróżniać mapy od terytorium z różnym skutkiem. Mam nadzieję, że czegoś się nauczyliśmy przez ten czas. Dziś nasz ośrodek geograficzny to nie tylko miejsce badań i dydaktyki, ale także przestrzeń spotkań. Spotkań nie tylko ludzi, ale także spotkań różnych perspektyw, które przypominają, że świat jest znacznie bardziej złożony, niż wynikałoby tylko z prostej legendy na mapie.

Pani Dziekan odczytała również list Rektora UG prof. dr. hab. Piotra Stepnowskiego, który ze względu na międzynarodowe obowiązki nie mógł być obecny na uroczystości.

- Szanowni państwo, z okazji jubileuszu 80-lecia Gdańskiej Geografii składam na państwa ręce wyrazy najwyższego uznania oraz serdeczne gratulacje dla całego środowiska naukowego, dydaktycznego i administracyjnego współtworzącego ten wyjątkowy dorobek - pisał Rektor. - Osiem dekad działalności gdańskiej geografii to historia konsekwentnie rozwijanego ośrodka akademickiego, który wniósł istotny wkład w rozwój polskiej nauki, kształcenie kolejnych pokoleń specjalistów oraz pogłębianie wiedzy o procesach społecznych, gospodarczych i środowiskowych zachodzących we współczesnym świecie. Jubileusz ten jest okazją do podziękowania za te działania wszystkim osobom, które na przestrzeni lat budowały pozycję instytucji, pracownikom naukowym, dydaktycznym, administracyjnym, doktorantom, studentom oraz absolwentom. Proszę o przyjęcie życzeń dalszego pomyślnego rozwoju, sukcesów naukowych i dydaktycznych, realizacji ambitnych przedsięwzięć badawczych oraz satysfakcji płynącej z kształtowania kolejnych. Niech następne lata przyniosą państwu wiele osiągnięć inspirujących wyzwań oraz powodów do dumy z dalszego wzmacniania znaczenia gdańskiej geografii w polskiej i międzynarodowej przestrzeni akademickiej.

Swoimi wspomnieniami związanymi z trójmiejską geografią podzielił się m.in. wybitny kartograf dr hab. Jan Szeliga, profesor emeritus Uniwersytetu Gdańskiego. Studia geograficzne rozpoczął w Wyższej Szkole Pedagogicznej w 1951 r., zaledwie pięć lat po ich uruchomieniu, kiedy geografia zajmowała zaledwie dwie sale w bocznym skrzydle budynku przy ul. Sobieskiego. Profesor przywołał zmiany, jakie w tym czasie nastąpiły, mówiąc o sytuacji obecnej z dumą i wzruszeniem. Głos zabrała również absolwentka z 1999 r., Kinga Baranowska - wyróżniająca się himalaistka, zdobywczyni dziewięciu ośmiotysięczników (na trzech z nich stanęła jako pierwsza Polka), która zaznaczyła, że w jej życiu nie byłoby gór wysokich, gdyby nie studia geograficzne, bo to właśnie one rozbudziły w niej ciekawość świata i dały motywację do spełniania marzeń.

Medale i szczególne podziękowania

Naukowcy wyjątkowo zasłużeni dla rozwoju gdańskiej geografii zostali odznaczeni okolicznościowymi medalami przez Prezydent Miasta Gdańska Aleksandrę Dulkiewicz. W imieniu pani prezydent medale wręczyła Zastępczyni Skarbnika Miasta Emilia Kosińska.

Szczególne podziękowania i dyplomy uznania wręczyli również Dziekan Wydziału Oceanografii i Geografii UG dr hab. Katarzyna Smolarz, prof. UG oraz Dyrektor Instytutu Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej dr hab. Mariusz Czepczyński, prof. UG.

Osoby odznaczone medalem okolicznościowym:

• dr Antoni Korowicki - za działalność dydaktyczną i badania w dziedzinie geografii społeczno-ekonomicznej oraz geografii turyzmu
• dr Jan Mordawski - za działalność dydaktyczną i badania problematyki regionalnej oraz społeczno-geograficznej Pomorza
• prof. Jan Szeliga - za rozwój badań geograficznych i kartograficznych
• dr Joanna Skupowa - za rozwój geografii ludności i osadnictwa
• prof. dr hab. Stanisław Fedorowicz - za kształcenie studentów oraz badania z zakresu chronostratygrafii i paleogeografii czwartorzędu
• prof. dr hab. Tadeusz Palmowski - za działalność naukowo-ekspercką i badania nad gospodarką morską, regionami nadmorskimi oraz współpracą bałtycką
• dr inż. Pavel Neytchev - za współpracę międzynarodową oraz rozwój badań z zakresu kartografii i nauk pokrewnych
• dr Teresa Sadoń-Osowiecka - za wspieranie i rozwój akademickiej wspólnoty geografów

(Uzasadnienia medali podane za gdansk.pl.)

Dyplomy uznania i podziękowania od Dziekan WOiG i Dyrektora IGSEiGP otrzymali:

• prof. dr hab. Marek Dutkowski
• dr Maria Pelczar
• dr Andrzej Wyszkowski
• mgr Jerzy Błaszkowski
• mgr Andrzej Pępek
• prof. Iwona Sagan
• prof. Roman Cieśliński
• prof. Julita Dunalska
• prof. Joanna Fac-Beneda
• prof. Mariusz Kistowski (obchodzący 40-lecie pracy naukowej)
• prof. Mirosław Miętus
• prof. Wojciech Tylman
• prof. Paweł Wiśniewski

Geografia wczoraj, dziś i jutro

Po krótkiej przerwie kawowej nieocenionym spojrzeniem na historię geografii - nie tylko akademickiej - na Pomorzu Gdańskim podzielił się dr hab. Jan A. Wendt, z wykształcenia zarówno geograf, jak i historyk, autor i redaktor wielu prac poświęconych gdańskiej geografii (zob. m.in. „70 lat gdańskiego ośrodka geograficznego. Teraźniejszość i przeszłość”).  Profesor w swoich rozważaniach cofnął się nie o osiem dekad, ale o kilka stuleci, do pierwszych geograficznych wzmianek w kronikach.

O strukturach, w jakich nauki geograficzne funkcjonują obecnie na Uniwersytecie Gdańskim, prowadzonych projektach badawczych i funkcjonujących kołach naukowych opowiedzieli dr Mirosława Malinowska, prof. UG, dr hab. Mariusz Czepczyński, prof. UG oraz prof. dr hab. Wojciech Tylmann.

Platan Geograf

Dopełnieniem uroczystości było zasadzenie 15 czerwca 2026 r. pamiątkowego drzewa przy budynku Wydziału Nauk Społecznych, w którym mieści się Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej. Żywym pomnikiem jubileuszu został obecnie czteroletni platan (ten gatunek jest nie tylko długowieczny, ale również dobrze się czuje w naszym klimacie, znosząc coraz częściej pojawiające się susze), któremu nadano imię Geograf.

- Od 1946 roku nieprzerwanie uczymy (a raczej kolejne pokolenia uczyły i mam nadzieję, że dalej będą uczyć) poznawać świat, odpowiadać na pytania. Myślę, że drzewo jest bardzo dobrym symbolem pamięci. Mam nadzieję, że kolejne pokolenia nauczycieli geografii i naukowców na Uniwersytecie Gdańskim będą o nie dbały, a ono będzie dalej rosło - może kolejne 80 lat, a może kolejne 200 - powiedział Dyrektor Instytutu Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej, dr hab. Mariusz Czepczyński, prof. UG.