Czy miłosierna sprawiedliwość może znaleźć zastosowanie w systemie prawa karnego? Na to i inne pytania odpowie adwokat dr Tomasz Snarski - autor książki „Miłosierdzie w prawie karnym jako zagadnienie współczesnej filozofii prawa”. Spotkanie odbędzie się 31 marca o godz. 17.30 w Księgarni Uniwersyteckiej na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego. - We wszystkich dziedzinach funkcjonowania społeczeństwa, w tym w systemie prawnym, możemy zdecydować się na logikę empatii, współpracy, wspólnoty, dobra, miłości, albo logikę dominacji, przemocy, wykluczania, dlatego tak zabiegam o to, żeby miłosierdzie było obecne w refleksji nad prawem, w filozofii, a także w przekonaniach społecznych - mówi bohater wydarzenia.

Dr Tomasz Snarski jest prawnikiem i filozofem. Pracuje w Katedrze Prawa Karnego Materialnego i Kryminologii Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego. W swojej najnowszej książce pt. „Miłosierdzie w prawie karnym jako zagadnienie współczesnej filozofii prawa” bada filozoficzne i dogmatycznoprawne aspekty miłosierdzia i jego znaczenia we współczesnej nauce prawa karnego: - Staram się udowodnić, że wartość miłosierdzia jest znacząca, a nawet niezbędna dla prawa karnego. Co więcej, że miłosierdzie (właściwie rozumiane) nie tylko da się pogodzić ze sprawiedliwością (jako fundamentalną wartością dla prawa karnego), ale nawet jest to niezbędne dla jej prawidłowego funkcjonowania. 

- Niektóre koncepcje sprawiedliwości karnej, oparte o wąsko pojmowany retrybutywizm, skupiają się wyłącznie na koniecznej odpłacie za wyrządzone zło, niejako wykluczając miłosierdzie i łącząc je z bezkarnością czy pobłażaniem sprawcy wyrządzonej krzywdy. Jeżeli jednak dostrzeżemy, że sprawiedliwość to coś znacznie więcej niż „wyrównywanie rachunków", bo wiąże się z np. z racjonalną (chociażby ukierunkowaną na przyszłość i nie negującą winy sprawcy) i humanitarną (uwzględniającą, że to zawsze człowiek jest sądzony, a jego godność jest nienaruszalna) reakcją na popełnione przestępstwo, to okazuje się, że także sprawiedliwość karna może być miłosierna - dodaje adwokat.

Prawnik i filozof wyjaśnia, że „samo miłosierdzie to wartość, którą możemy w kontekście prawa karnego powiązać z uwzględnianiem indywidualnych ludzkich okoliczności w sądzeniu, z powściąganiem gniewu w karaniu, z absolutnym poszanowaniem ludzkiej godności, a także z podjęciem próby przywrócenia wspólnoty międzyludzkiej, której trwanie zostało zachwiane na skutek popełnienia przestępstwa. Aprobatę dla niego w systemie prawa karnego wyrażają zarówno współczesne filozoficznoprawne koncepcje, takie jak np. „medyczno-narracyjne” podejście Marthy C. Nussbaum, odwołujące się do poglądów Seneki, jak też personalistyczna koncepcja chrześcijańskiego miłosierdzia, którą najgłębiej przedstawił Jan Paweł II. Miłosierdzie podkreśla znaczenie przebaczenia, pojednania, wiary w jego poprawę; sprzeciwia się nadmiernej i niepotrzebnej surowości karnej, zemście; można powiedzieć, że jest najbardziej humanistyczną wartością, której prawo karne bardzo potrzebuje. Zarazem, moim zdaniem, we wszystkich dziedzinach funkcjonowania społeczeństwa, w tym w systemie prawnym, możemy zdecydować się na logikę empatii, współpracy, wspólnoty, dobra, miłości, albo logikę dominacji, przemocy, wykluczania. Dlatego tak zabiegam o to, żeby miłosierdzie było obecne w refleksji nad prawem, w filozofii, a także w przekonaniach społecznych”.

„Miłosierdzie w prawie karnym jako zagadnienie współczesnej filozofii prawa” to studium współczesnej filozofii i dogmatyki prawa karnego poświęcone zagadnieniu miłosierdzia w prawie karnym. Badania przeprowadzone na potrzeby niniejszej pracy pozwoliły na sformułowanie autorskich koncepcji dotyczących miłosierdzia w prawie karnym, a także postulatów o charakterze dogmatycznym (zarówno de lege lata, jak i de lege ferenda) oraz wniosków filozoficznoprawnych odnoszących się do roli miłosierdzia w prawie karnym.

Ideał miłosierdzia w praktyce

Dr Tomasz Snarski nie ukrywa, że inspiracją do podjęcia tematyki miłosierdzia w pracy badawczej jest jego osobista historia: - Jestem wolontariuszem Hospicjum bł. ks. Michała Sopoćki w Wilnie - mieście miłosierdzia. Działalność hospicjum to realizacja ideału miłosierdzia w praktyce, pokazująca, że postawa miłosierna nie jest nieosiągalnym wzorem, ale jest w naszym zasięgu.

Zdaniem autora książki, „miłosierdzie może mieć wymiar społeczny. Bycie członkiem wspólnoty wileńskiego hospicjum jest dla mnie zaszczytem i wielkim zobowiązaniem, dlatego też książkę zadedykowałem „Siostrze Michaeli Rak oraz Wspólnocie Hospicjum bł. ks. Michała Sopoćki w Wilnie, którym zawdzięczam najważniejszą lekcję miłosierdzia”.

- Od lat, podejmując we wcześniejszych moich pracach np. tematykę kary śmierci we współczesnym nauczaniu Kościoła katolickiego, nie opuszczało mnie przekonanie, że nie dostrzegamy potencjału wartości, jaką jest miłosierdzie, a przynajmniej, że nie używa się tego pojęcia w odniesieniu czy kontekście do prawa karnego (także do rozwiązywania problemów aksjologicznych z nim związanych). Tymczasem we współczesnych naukach penalnych coraz większe znaczenie zyskuje paradygmat sprawiedliwości naprawczej, sprzeciwiający się (w ogromnym uproszczeniu) tradycyjnie rozumianemu retrybytuwizmowi, którego postulaty w znaczącej mierze są zbieżne z postulatami wynikającymi z akceptacji miłosierdzia w prawie karnym (chociaż oczywiście nie są tożsame, a nawet niekiedy wyraźnie się różnią) - tłumaczy.

Adwokat dodaje, że „gdańska szkoła prawa karnego”, w której się rozwija, „szczególnie podkreśla wartość humanizmu w prawie karnym. Można i trzeba tu wspomnieć uczonych takich jak prof. Marian Cieślak, prof. Jarosław Warylewski, prof. Wojciech Zalewski. Ufam, że podjęcie w moich badaniach problematyki miłosierdzia i jego znaczenia dla prawa karnego jest kontynuacją owego 'gdańskiego myślenia o prawie karnym', które zawsze akcentuje, iż prawo karne winno służyć człowiekowi (a nie odwrotnie)”. 

- W moich badaniach bardzo pomogła mi także tradycja gdańskiej szkoły filozoficznoprawnej zapoczątkowanej przez prof. Jerzego Zajadłę, do której również mam zaszczyt należeć. W swoich badaniach wykorzystałem np. zarówno teorię trudnych przypadków według założeń prof. Jerzego Zajadły, jak i metody właściwe estetyce prawa karnego w ujęciu zewnętrznym zaproponowanym przez prof. Kamila Zeidlera. To pozwoliło mi chociażby zbadać miłosierdzie jako wartość uniwersalną, a także pokazać, że same relacje między sprawiedliwością a miłosierdziem nie muszą polegać tylko na jednym możliwym ujęciu (np. sprawiedliwość albo miłosierdzie), ale, stanowiąc trudny filozoficznoprawny przypadek, można w tej kwestii udzielić różnych poprawnych odpowiedzi, w zależności od przyjętych założeń. Jedną z nich jest właśnie podejście integrujące sprawiedliwość z miłosierdziem, a także przekonujące (odmiennie niż to oceniał np. K. Ajdukiewicz), że sprawiedliwość miłosierna może znaleźć zastosowanie w systemie prawa karnego - podkreśla dr Tomasz Snarski.

Rozmowę z autorem poprowadzi adw. Dariusz Strzelecki, Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku.

W trakcie wydarzenia będzie można nabyć książkę. Można ją również kupić online.