Dr Grzegorz Piotrowski z Wydziału Nauk Społecznych w programie „Horyzont Europa” będzie realizował projekt: „Przeciwdziałanie autorytaryzmowi poprzez działania demokratyczne i odporność”.

Projekt o akronimie RADAR (Resisting Authoritarianism through Democratic Action and Resilience - Przeciwdziałanie autorytaryzmowi poprzez działania demokratyczne i odporność) ma charakter porównawczy, interdyscyplinarny. Diagnozuje, w jaki sposób zakorzeniają się tendencje autokratyczne, i wyposaża podmioty demokratyczne w narzędzia do przeciwdziałania im. Obejmujący siedem krajów (Grecję, Włochy, Hiszpanię, Irlandię, Węgry, Polskę i Turcję), RADAR łączy politologię, prawo, socjologię, historię, edukację i medioznawstwo w celu zbadania autokratyzacji jako procesu napędzanego przez wstrząsy i długotrwałe naciski. RADAR łączy diagnozę z działaniem – przechodząc od dowodów do narzędzi, szkoleń i polityki.

- W ostatnich dekadach legitymizacja liberalnych demokracji była coraz częściej podawana w wątpliwość, co potwierdzają liczne badania i analizy. Tendencja ta nasiliła się szczególnie w okresach kolejnych kryzysów: globalnej recesji z 2008 roku, tzw. kryzysu migracyjnego z 2015 roku, pandemii COVID‑19 oraz w obliczu trwającego kryzysu klimatycznego. W momentach największego napięcia wiele demokracji przyjmowało rozwiązania charakterystyczne dla „epistokracji”, w której kluczowe decyzje polityczne są konsultowane przede wszystkim z ekspertami i przedstawiane jako jedyne możliwe - informuje kierownik projektu po stronie Uniwersytetu Gdańskiego, socjolog dr Grzegorz Piotrowski z Wydziału Nauk Społecznych. - Równocześnie w wielu społeczeństwach obserwuje się narastającą polaryzację polityczną, która prowadzi do erozji spójności społecznej, utrudnia współpracę na rzecz wspólnych celów oraz ogranicza przestrzeń dla konstruktywnego dialogu.

Wysoki poziom polaryzacji sprzyja także wzrostowi akceptacji dla działań partyjnych kosztem zasad demokratycznych. Skutkiem tych procesów jest m.in. spadek liczby członków tradycyjnych partii politycznych, większa zmienność preferencji wyborczych oraz rosnąca popularność ugrupowań populistycznych, nieliberalnych i skrajnie prawicowych. Partie te nie tylko odnoszą sukcesy wyborcze, ale nierzadko przejmują władzę, inicjując regres demokratyczny, któremu często towarzyszą tendencje autorytarne.

Budżet całkowity projektu wynosi 3 417 312.50 EUR, w tym kwota dofinansowania UG to 172 500.00 EUR.

W projekt zaangażowanych jest ok. 50 osób z 8 uczelni: Scuola Normale Superiore (Florencja, Włochy), Aristotle University of Thessaloniki (Saloniki, Grecja), Koc University (Stambuł, Turcja), National University of Ireland (Maynooth, Irlandia), Universitat Konstanz (Konstancja, Niemcy), Vrije Universiteit Brussel (Bruksela, Belgia), ELTE - Társadalomtudományi Kutatóközpont (Budapeszt, Węgry) i Uniwersytet Gdański.

- Jak udało się zebrać tak duży zespół badawczy?

Dr Grzegorz Piotrowski: - W dużej mierze jest to efekt poprzedniego projektu w ramach Horyzontu. Z częścią zespołu chcieliśmy zrobić coś nowego i bardzo nam pasował temat kolejnego konkursu, chociaż finansowanie otrzymaliśmy dopiero za drugim podejściem. Warto podkreślić, że w tej rundzie było wyjątkowo dużo zgłoszeń do tego panelu - z 45 nadesłanych propozycji wybrano do finansowania tylko 3, w tym naszą.

- W jaki sposób będą prowadzone tak szerokie badania?

- Konsorcjum składa się z 17 podmiotów, więc występuje tu ścisły podział pracy, tak aby jak najlepiej wykorzystać doświadczenie i potencjał każdego z partnerów. Poza tym w projekcie zawarty jest ścisły harmonogram i z doświadczenia mogę powiedzieć, że większość partnerów (z którymi współpracowaliśmy do tej pory) gwarantuje terminową realizację projektu.

- Jakich efektów spodziewacie się Państwo? Do czego będą wykorzystane wyniki?

- Projekt RADAR wpisuje się w ostatnie debaty i obawy dotyczące jakości i przyszłości demokracji w Europie. Jesteśmy w momencie przesilenia, jeśli chodzi o demokrację, i projekt, który z jednej strony analizuje funkcjonowanie demokracji w Europie, a z drugiej strony ma praktyczne aplikacje w postaci m.in. podręcznika, jak przeciwdziałać autorytaryzmom. Poza tym projekt koncentruje się na oddolnych wysiłkach w obronie demokracji i dbaniu o jej jakość, skupiając się na podmiotach społeczeństwa obywatelskiego czy ruchach społecznych, dla których zresztą będziemy mieli szkolenia oraz będziemy tworzyli możliwości dla ich sieciowania się.

- Kto z UG, poza Panem, będzie pracował w tym projekcie?

- Póki co jestem w projekcie sam, ale nie wykluczam możliwości zatrudnienia kogoś do konkretnych zadań. Generalnie - co naturalne - cieszę się z tego sukcesu, mam jednak obawy, bo pracy zapowiada się sporo. Z drugiej strony tematyka projektu idealnie wpisuje się w moje zainteresowania badawcze i w kierunek, w którym chciałbym rozwinąć Pracownię Ruchów Społecznych.

Krótki biogram:

Dr Grzegorz Piotrowski - adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Gdańskiego, kierownik Pracowni Ruchów Społecznych i główny specjalista ds. naukowych w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku. Koncentruje się na badaniach nad radykalnymi ruchami społecznymi, społeczeństwem obywatelskim i demokratyzacją w Europie Środkowej i Wschodniej, na temat których prowadził publikacje przez wiele lat. Jest również wiceprezesem Fundacji Zatoka zajmującej się wspieraniem i prowadzeniem badań oraz organizacją wydarzeń akademickich.

O wszystkich laureatach programu: czytaj tu