Za nami II Dzień Równości na Uniwersytecie Gdańskim. W tym roku uczciliśmy go uroczystym wręczeniem nagród przyznanych w 2. edycji Nagrody Rektora im. Joanny Schopenhauer i w 4. edycji Nagrody Specjalnej Rektora „Włączam płeć do badań” oraz debatą „Czy nauka ma płeć?”, w której poruszono kwestie działania programów wspierających równość i różnorodność w Uczelniach Fahrenheita. Gospodarzem II Dnia Równości, który miał miejsce 2 marca, była Biblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego.

Nagroda Rektora im. Joanny Schopenhauer oraz nagrody „Włączam płeć do badań”

Dzień Równości na Uniwersytecie Gdańskim w szczególny sposób podkreśla wartości, które - jak zauważyła prowadząca uroczystość Pełnomocniczka Rektora ds. Monitorowania i Ewaluacji Planu Równości Płci w UG Marta Dziedzic - stanowią fundament innowacyjnej i otwartej społeczności akademickiej. W te idee - równości, innowacyjności i otwartości - znakomicie wpisują się nagrody, które zwracają uwagę na aspekt płci, często kluczowy z perspektywy uzyskiwania rzetelnych i kompletnych danych naukowych.

Świadomość, że płeć jest istotnym czynnikiem w badaniach naukowych, wydaje się coraz bardziej obecna, o czym może świadczyć choćby wzrost popularności konkursu „Włączam płeć do badań” (a także wsparcie władz rektorskich, które przejęły finansowanie nagrody). Prof. dr hab. Ewa Łojkowska (która kierowała z ramienia UG projektem MINDtheGEPS - Modifying Institutions by Developing The Gender Equality Plans, 2021-2025), przedstawiając historię i rozwój nagrody na przestrzeni kolejnych edycji, zwróciła uwagę na rosnąca z roku na rok liczbę zgłoszeń: od 10 zgłoszeń w pierwszej edycji konkursu do 26 zgłoszeń w czwartej edycji. Prof. Ewa Łojkowska wskazała także na znaczną przewagę kobiet wśród osób aplikujących o nagrodę, co uznała za obszar do pracy, by w przyszłości zachęcić do liczniejszego udziału badaczy-mężczyzn.

Dlaczego włączanie płci do badań jest tak ważne?

- Tę nagrodę ustanowiliśmy, by poprawić jakość badań. Zależało nam, by były one bardziej wszechstronne i innowacyjne - podkreśliła prof. Ewa Łojkowska. - Przyznając tę nagrodę, zwracaliśmy uwagę na potrzebę uwzględnienia płci obiektu badań w badaniach naukowych. Nie chodzi o to, czy badania prowadzi kobieta, czy mężczyzna, tylko o to, czy po uwzględnieniu aspektu płci te badania mogą wnieść coś nowego. Istnieje duży program, który pokazuje, że badania, które uwzględniają płeć obiektu badań, są bardziej innowacyjne; po prostu biorą pod uwagę kolejny aspekt.

Jako przykład, że aspekt płci jest ważny i wciąż niewystarczająco brany pod uwagę, prof. Ewa Łojkowska podała ulotki dołączane do leków. Uwzględniają one rozmaite parametry, takie jak wiek czy waga - a nie uwzględniają płci pacjenta/ki. Tymczasem niektóre leki mogą inaczej działać na kobiety i na mężczyzn, są też farmaceutyki przeznaczone tylko dla jednej z płci.

Nagroda Specjalna Rektora „Włączam płeć do badań” przyznawana jest za najwyżej ocenione prace magisterskie i doktorskie oraz osiągnięcia habilitacyjne, uwzględniające w obszarze badawczym perspektywę płci. W 4. edycji Komisja, pracująca pod przewodnictwem prof. Grzegorza Węgrzyna, wyłoniła zwycięzców w 5 kategoriach oraz przyznała aż pięć wyróżnień.

Osobny wątek został poświęcony Nagrodzie Rektora im. Joanny Schopenhauer, przyznawanej naukowczyniom zatrudnionym w Uniwersytecie Gdańskim, które uzyskały w ostatnich dwóch latach tytuł profesora i prowadzą badania uwzględniające perspektywę płci obiektu badań. Komisji konkursowej przewodniczyła prof. Ewa Łojkowska. W tym roku nagrodę przyznano po raz drugi (w kwocie 15000 zł), a jej laureatką została prof. dr hab. Natasza Kosakowska-Berezecka.

Prof. Ewa Łojkowska podziękowała wszystkim członkiniom i członkom komisji konkursowych obu nagród za pracę włożoną w ocenę wniosków.

Dr hab. Joanna Kruczalak-Jankowska, prof. UG - członkini komisji nagrody „Włączam płeć do badań” - podkreśliła wyjątkowo wysoki poziom prac konkursowych (o czym świadczy liczba przyznanych wyróżnień). Często o przyznaniu nagrody decydowało kryterium publikacyjne. Członkini komisji przedstawiła również osoby nagrodzone i wyróżnione w konkursie.

Po wspólnym zdjęciu nastąpiły prezentacje przygotowane przez osoby nagrodzone w obu konkursach. Pierwszą z nich (entuzjastycznie przyjętą przez publiczność) pt. „W poszukiwaniu EQUAMANA - czyli kiedy, gdzie i dlaczego mężczyźni wspierają równość płci” przedstawiła prof. Natasza Kosakowska-Berezecka, laureatka Nagrody Rektora im. Joanny Schopenhauer. Później scenę przejęły obecne na uroczystości laureatki konkursu „Włączam płeć do badań”:

• dr hab. Magdalena Żadkowska, prof. UG (Wydział Nauk Społecznych), nagrodzona za osiągnięcie habilitacyjne „Życie codzienne par heteroseksualnych, rekonstrukcja ról i analiza praktyk: na emigracji, w obliczu pracy zdalnej wykonywanej z domu i po wyprowadzce dorosłych dzieci” (wysokość nagrody: 5000 zł),
• dr Ilona Bidzan-Bluma (Wydział Nauk Społecznych), nagrodzona za rozprawę doktorską „Funkcjonowanie poznawcze młodocianych sportowców z uwzględnieniem wskaźników bioelektrycznej czynności mózgu”, przygotowaną pod kierunkiem prof. dr hab. Małgorzaty Lipowskiej (wysokość nagrody: 3600 zł),
• dr Justyna Topa (Międzyuczelniany Wydział Biotechnologii UG i GUMed), nagrodzona rozprawę doktorską „Kliniczne i biologiczne znaczenie krążących komórek nowotworowych o różnych fenotypach epitelialno-mezenchymalnych u chorych na raka piersi”, przygotowaną pod kierunkiem prof. dr hab. Anny Żaczek (wysokość nagrody: 3600 zł),
• mgr Agata Grzybowska (Międzyuczelniany Wydział Biotechnologii UG i GUMed), nagrodzona za pracę magisterską „Rola zależności sygnalizacji FGF/FGFR i ścieżki sygnalizacyjnej Hippo w oporności na terapie anty-ER w luminalnym raku piersi”, przygotowaną pod kierunkiem dr Dominiki Piaseckiej (wysokość nagrody: 2400 zł).

Nagrodę (w wysokości 2400 zł) otrzymał także nieobecny na uroczystości mgr Kacper Kłosowski z kierunku kulturoznawstwo Wydziału Filologicznego UG za pracę magisterską „W poszukiwaniu alternatywy. Konstruowanie męskości w przestrzeni niezależnych gier wideo w latach 2011-2023”, przygotowaną pod kierunkiem dr. hab. Grzegorza Piotrowskiego, prof. UG.

Więcej o przyznanych w tym roku, w obu konkursach, nagrodach pisaliśmy TUTAJ.

Debata „Czy nauka ma płeć?”

Temat płci w kontekście nauki oraz uczelni jako instytucji był kontynuowany w debacie „Czy nauka ma płeć?”. W dyskusji uczestniczyły cztery osoby pełniące różne funkcje nie tylko na Uniwersytecie Gdańskim:

• prof. dr hab. Natasza Kosakowska-Berezecka, psycholożka z Instytutu Psychologii Wydziału Nauk Społecznych UG, wieloletnia badaczka zagadnień związanych z równością płci w skali międzynarodowej,
• dr hab. Radosław Kossakowski, prof. UG, socjolog, Prodziekan ds. Nauki Wydziału Nauk Społecznych UG,
• dr hab. Joanna Kruczalak-Jankowska, prof. UG z Wydziału Prawa i Administracji UG, Rzeczniczka ds. równego traktowania i przeciwdziałania mobbingowi UG
• dr hab. Joanna Żukowska, prof. PG z Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska PG, Rzeczniczka Praw i Wartości Akademickich Politechniki Gdańskiej

Debatę poprowadziła prof. dr hab. Ewa Łojkowska - Przewodnicząca Senackiej Komisji ds. Społecznej Odpowiedzialności.

Podczas debaty zostały poruszone takie zagadnienia, jak:

• działania podjęte w uczelniach (Uniwersytecie Gdańskim i Politechnice Gdańskiej), które mogą zostać uznane za kroki milowe w osiąganiu równości płci i inkluzywności;
• zmiany w podejściu do europejskiej polityki EDI (Equity, Diversity, Inclusiveness) na uczelniach (UG, PG) w ostatnich latach - oraz próba ich oceny;
• czy i na ile zmieniła się wśród badaczy UG świadomość kwestii potrzeby włączania płci obiektu badań do założeń pracy naukowej - oraz co jeszcze można zrobić, by ta świadomość stawała się coraz bardziej powszechna;
• czy ostatnie zmiany społeczno-polityczne w USA oraz rosnący populizm w krajach UE wpływają na wdrażanie EDI.

Obie rzeczniczki jako jeden z momentów kluczowych dla wdrażania polityki równościowej wskazały rok 2016, kiedy to Unia Europejska zobowiązała uczelnie do powołania pełnomocników ds. równości. W dyskusji przedstawiono zarówno sukcesy związane z wdrażaniem programów promujących równość i inkluzywność, jak i trudności, często wynikające z postaw części członków społeczności akademickiej lub specyfiki danego środowiska. - Jesteśmy uczelnią techniczną i chyba boimy się przyznać, że bez człowieka technologia nic nie znaczy - zauważyła prof. Joanna Żukowska. Jednocześnie przytoczyła liczne przykłady działań podjętych na Politechnice Gdańskiej (np. utworzenie Biura Rzeczniczka Praw i Wartości Akademickich w 2022 r.) oraz ludzi w nie zaangażowanych.

Prof. Joanna Kruczalak-Jankowska zwróciła uwagę na kontrast między „filozofią” równości a stanem faktycznym, obnażonym przez dane liczbowe z badań struktury zatrudnienia na UG kilka lat wcześniej. - W wyniku przeprowadzenia tych badań usłyszałam zdanie, które towarzyszy mi do dzisiaj: nie ma danych - nie ma problemu. Dopiero rzeczywiste zestawienie osób zatrudnionych (według płci), wykazanie zarobków na różnych stanowiskach oraz pokazanie, jakie funkcje pełnią przedstawiciele różnych płci w organach kierowniczych uczelni, pozwoliło nam dostrzec, że z tą równością nie do końca jest tak pięknie, jak deklarują różnego rodzaju akty prawne. Za kamień milowy uznała udział Uniwersytetu Gdańskiego w projekcie MINDtheGEPs z programu Horyzont Europa 2020, który wymógł wprowadzenie planów równości w życie. - Staramy się, by „law in books” stało się „law in action” - podsumowała.

Prof. Radosław Kossakowski podzielił się spostrzeżeniami z perspektywy osoby, która koncentruje się raczej na aspektach społecznych i kulturowych niż prawnych. - Dla mnie jako socjologa ważniejszy jest kontekst obyczajowy i kulturowy, bo on jest najtrudniejszy do zmiany - zauważył. Stwierdził, że dostrzega pewne zmiany, choćby w języku czy w rozmowach osób, które starają się odnaleźć w wytycznych związanych z wdrażanym planem równości, jednak wymagają one czasu i powinny być rozpatrywane w szerszym kontekście obyczajowym.

Prof. Natasza Kosakowska-Berezecka zwróciła uwagę na jeszcze jeden aspekt istotny z punktu widzenia wdrażania planów równości: pieniądze. - Działania równościowe wynikają z potrzeby serc. Często są realizowane przez te same osoby. Jeśli jednak rzeczywiście chcemy, by coś się zmieniło, muszą iść za tym działania organizacyjne. np.  powoływanie, na odpowiednie stanowiska, osób odpowiedzialnych za ich realizację i finansowanie takich działań - powiedziała.

W dyskusji pojawiły się również takie wątki, jak znaczenie zaangażowania władz uczelni w proces zmiany (które w naszych uczelniach jest znaczące) czy poczucie bezpieczeństwa, wynikające z promowania różnorodności. Mówiono także o tym, jak ważne jest zaangażowanie mężczyzn w procesy równościowe: prof. Radosław Kossakowski zwrócił uwagę, że o ile istnieje kampania zachęcająca kobiety do studiowania na kierunkach ścisłych, to brakuje programów promujących udział mężczyzn w studiowaniu nauk społecznych, a prof. Natasza Kosakowska podkreśliła, że warto zadbać o system edukacji i pokazać, że równość jest dobra dla wszystkich - także dla mężczyzn.

W podsumowaniu debaty prof. Ewa Łojkowska stwierdziła, że choć w kwestii równości wciąż pozostaje wiele do zrobienia, to trzeba mieć i realizować marzenia. - Trzeba być uważnym na drugiego człowieka - tą myślą zakończył się II Dzień Równości na Uniwersytecie Gdańskim.

Organizacja II Dnia Równości na UG była możliwa dzięki zaangażowaniu:

Oddziału Promocji Biblioteki UG: Patrycji Laskowskiej, Marietty Tiszbein i Moniki Budzińskiej, Pełnomocniczki Rektora ds. Monitorowania i Ewaluacji Planu Równości Płci w UG - Marty Dziedzic oraz Przewodniczącej Senackiej Komisji ds. Społecznej Odpowiedzialności UG - prof. Ewy Łojkowskiej.